top of page

กติกา “พี่-น้อง” ในธุรกิจครอบครัว

13 ต.ค.
ยาว 2 นาที

เรียนรู้กติกาที่ช่วยลดความขัดแย้งในการทำธุรกิจร่วมกันของพี่น้อง เพื่อรักษาความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างพี่น้องไว้ให้ยืนยาว


“Talent wins games, but teamwork wins championships.”

- Michael Jordan -


เมื่อธุรกิจครอบครัวเดินทางมาถึงรุ่นที่ 2 ก็เป็นเวลาที่ทายาทจะได้มีโอกาสแสดงฝีมือกันอย่างเต็มที่ แต่ภารกิจในการสืบทอดธุรกิจครอบครัวร่วมกันนั้นไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบอย่างแน่นอน วันนี้เราจะมาสำรวจปัญหาที่มักจะเกิดขึ้นเมื่อพี่น้องต้องมาทำงานร่วมกัน รวมถึงวิธีป้องกันเพื่อรักษาความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างพี่น้องไว้ให้ยืนยาว


ทำไมพี่น้องต้องมีกติกา?

“พี่กับน้องใครใหญ่กว่ากัน?”

ผมมักจะถามผู้เข้าร่วมการสัมมนาด้วยคำถามนี้อยู่บ่อยๆ ผมรู้ว่าในวันที่คุณพ่อคุณแม่ยังอยู่กับพวกเรา คำถามนี้ดูจะเป็นคำถามที่ไร้สาระที่สุด ไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่จะต้องมาพูดว่าใครใหญ่กว่าใคร แต่ในวันที่ท่านไม่อยู่แล้ว คำถามนี้อาจกลายเป็นคำถามที่ทำให้บางคนรู้สึกเหมือนมีอะไรมาจุกอยู่ที่คอ

คุณจะทำยังไงเมื่อพี่น้องคิดเห็นไม่ตรงกัน?

สิ่งที่จำเป็นและผมมักจะแนะนำให้พี่น้องทำก็คือ เมื่อยังรักกันดีอยู่ เมื่อยังเคารพกันอยู่ ให้พี่น้องลองนั่งคุยกันซักหน่อยเพื่อกำหนด “กติกาในการทำงานร่วมกัน” เพราะอะไร? ทำไมผมจึงแนะนำอย่างนั้น? 

ก็เพราะว่า “กติกา” คือสิ่งที่จะทำให้คนที่มีความคิดเห็นที่แตกต่างกันสามารถ “อยู่” และ “ทำงาน” ร่วมกันได้อย่างราบรื่น ซึ่งผมอยากแนะนำกติกา 3 ข้อ ที่จะช่วยป้องกันและลดความขัดแย้งระหว่างพี่น้องที่ทำงานร่วมกันได้ และอาจรวมไปถึงใช้เป็นกติกาของการทำงานร่วมกันกับญาติๆ ได้ด้วย 



กติกาข้อที่ 1 : “อย่าลัดวงจร”

“เฮ้ย! ใครให้ทำแบบนี้หยุดๆ ไม่ได้รู้เรื่องอะไรเลย!”

พี่ชายตวาดใส่พนักงานที่กำลังทำงานตามสิ่งที่น้องชายเพิ่งสั่งเมื่อหนึ่งชั่วโมงก่อน แล้วพนักงานคนนั้นก็กุลีกุจอแก้ไขงานตามสิ่งที่พี่ชายบอก...เหตุการณ์เช่นนี้ไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ของธุรกิจครอบครัว บางคนเรียกพฤติกรรมนี้ว่า “ล้วงลูก” (Overriding) ซึ่งเหตุผลของการล้วงลูกก็ได้แก่

“ล้วงลูก” เพื่อแก้ปัญหาให้ทันท่วงที ลดความเสียหาย

“ล้วงลูก” เพื่อแก้ปัญหาให้ตรงจุด

“ล้วงลูก” เพื่อที่จะสอนงาน!

ซึ่งไม่ว่าจะล้วงลูกด้วยสาเหตุอะไรก็ตามพฤติกรรมการ “ล้วงลูก” จะมีผลอย่างหนึ่งที่แน่นอนก็คือ มันจะทำให้คนที่ถูกล้วงลูกกลายเป็น “หัวหลักหัวตอ” ไปโดยพลันเช่น พนักงานในสังกัดน้องทำผิด พี่ไปเห็นเข้าอดรนทนไม่ได้ต้องบอกให้ลูกน้องรีบแก้ไขทันที นั่นคือ “พี่ล้วงลูกน้อง” สิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อมาก็คือ พนักงานจะเริ่มสับสนแล้วว่าจะเชื่อใครดี หลังจากนั้นพนักงานก็ตระหนักได้ว่าไม่ควรจะเชื่อน้องเพราะพี่มีอำนาจเหนือกว่า หากเชื่อน้องคงต้องแก้งานเรื่อยไป...


“ล้วงลูก” คือการแก้ปัญหาระยะสั้น แต่สร้างปัญหาระยะยาว

ผลของมันก็คือ ต่อไปน้องก็จะสั่งงานพนักงานได้ยากขึ้น สั่งแล้วงานก็ไม่เดินเพราะลูกน้องรอฟังพี่ชายสั่งทีเดียว สุดท้ายน้องกลายเป็น“หัวหลักหัวตอ” ส่วนพี่ก็ต้องมาเหนื่อยคอยสั่งการอยู่เรื่อยไปเพราะกลายเป็นคนๆ เดียวที่พนักงานฟัง!(อย่าหลงคิดว่าพนักงานเค้าให้ความเคารพนะครับ เค้าแค่ไม่อยากต้องทำงานซ้ำไปซ้ำมา!)

การล้วงลูกทำให้ระบบสายบังคับบัญชาเสีย และเป็นการทำลายความน่าเชื่อถือของคนในครอบครัวกันเอง ยังไม่นับรวมความรู้สึกของคนที่ถูกล้วงว่าเขาจะรู้สึกยังไง จะเสียกำลังใจหรือความมั่นใจหรือไม่การล้วงลูกจึงเป็นพฤติกรรมที่สร้างความตึงเครียดและความรู้สึกไม่ดีระหว่างกันในองค์กรและลามมาถึงครอบครัว


ปัญหาของการ “ล้วงลูก” ก็คือคนที่ทำมักจะไม่คิดว่ามันเป็นปัญหา!

“อย่าคิดมากซิ” มักจะเป็นคำที่คนที่ถูกล้วงลูกได้ยินเป็นประจำดูเผินๆ เหมือนเป็นคำปลอบใจ แต่จริงๆ แล้วมันคือคำพูดที่บอกกับพวกเขาว่า “ไม่ต้องห่วง อนาคตคุณก็จะถูกล้วงอีก!”

นอกจากนี้ การล้วงลูกก็ไม่ใช่วิธีการ “สอน” ที่ดีนัก เพราะครูที่ดีที่สุดอาจจะคือ “ความผิดพลาด” ที่เกิดขึ้นนั่นเอง เหมือนที่เราเคยได้ยินว่าหากไม่เคยล้มก็คงจะขี่จักรยานไม่เป็น ปล่อยให้เขาผิดบ้างถ้ามันไม่หนักหนาอะไรนัก ถือว่าเงินและเวลาที่เสียไปคือค่าเล่าเรียนของเขาเพราะจะทำให้เขาได้เรียนรู้จริงๆ จังๆ ซักที


“ล้วงลูก” ยังมีเพื่อนอีกสองคน คือ “มาเหนือ” และ “ล้วงสุดซอย”

อีกสองพี่น้องของ “ล้วงลูก” ที่ก่อให้เกิดความขัดแย้งได้ไม่น้อยกว่ากันได้แก่ “มาเหนือ” และ “ล้วงสุดซอย” 

“มาเหนือ” จะเกิดขึ้นเมื่อพี่น้องที่อยู่ในระดับบริหารเดียวกัน เช่น เป็นหัวหน้าแผนกเหมือนกันแต่คุมกันคนละแผนกหรือส่วนงาน เมื่อพี่น้องคนใดคนหนึ่งเห็นปัญหาเกิดขึ้นในแผนกของอีกคนแทนที่จะปรึกษาระหว่างกันเองก่อน กลับเลือกที่จะไม่คุยและยกเรื่องนั้นไปบอกคุณพ่อหรือคุณแม่เพื่อให้ช่วยแก้ปัญหา (B ในภาพข้างล่าง)

ส่วน “ล้วงสุดซอย” มักจะเกิดขึ้นหลังจาก “มาเหนือ” คือเมื่อคุณพ่อหรือคุณแม่รู้ถึงปัญหาแล้วก็อดรนทนไม่ได้ ต้องลงไปแก้ปัญหาด้วยตนเองทันที โดยไม่คิดจะคุยกับลูกที่เป็นหัวหน้าแผนกก่อนเลย(นี่คือ “ล้วงสุดซอย” หรือ C ในภาพข้างล่าง)

และนี่ก็คือ พี่น้องสามคนในครอบครัว “ลัดวงจร” ที่พร้อมจะอุบัติขึ้นในทุกครอบครัวที่ไม่ทันระวังตัว


3 รูปแบบของการ “ลัดวงจร” ได้แก่ (A) ล้วงลูก (B) มาเหนือ (C) ล้วงสุดซอย



บางครั้งการ “ลัดวงจร”ก็จำเป็น แต่ก็ต้องมีกติกา

ไม่ว่าจะเป็นการล้วงลูก มาเหนือ หรือล้วงสุดซอย นั้น บางครั้งก็เป็นสิ่งที่จำเป็น เช่นในกรณีความจำเป็นเร่งด่วน ฉุกเฉิน เกิดปัญหาที่ต้องการการแก้ไขในทันทีจะรีรอไม่ได้ ในกรณีเช่นนี้การล้วงลูกก็มีความจำเป็น แต่ก็อาจจะกำหนดเป็นกติกากันไว้ว่า เมื่อล้วงลูกไปแล้วจะรีบแจ้งให้พี่หรือน้องที่เป็นหัวหน้าแผนกรู้โดยเร็วที่สุด

หรือในกรณีที่พี่น้องหาข้อยุติของความขัดแย้งระหว่างกันเองไม่ได้ ก็เอาเรื่องดังกล่าวไปคุยกับคุณพ่อคุณแม่ได้แต่ก็ควรไปด้วยกัน พร้อมๆ กันจะดีกว่าไปทีละคนสองคนจะได้ไม่ดูว่าเป็นการ “ฟ้อง” แต่เป็นการ “ขอ” คำปรึกษาจากคุณพ่อคุณแม่

ส่วนการล้วงสุดซอยนี่ ต้องถือเป็นสิ่งที่คุณพ่อคุณแม่จะต้องพยายามหลีกเลี่ยงให้มากที่สุด ยกเว้นจำเป็นจริงๆ ฉุกเฉินจริงๆ จึงจะล้วงลงไปสุดซอย เพราะต้องถือว่า“การไม่ล้วงลูกจึงจะทำให้ลูกได้เติบโต ให้ลูกได้เรียนรู้ความผิดพลาด ได้เรียนรู้ที่จะแก้ไขปัญหาด้วยตัวเอง” เพราะวันนี้หากเขาพลาด คุณพ่อคุณแม่ยังอยู่พร้อมที่จะเข้ามาช่วยเหลือ

คุณพ่อคุณแม่ต้องอดทนที่จะไม่ล้วงลงไป สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่ควรทำคือ “สะกิด” บอกเขาเมื่อเห็นว่ามีปัญหา และขอให้ลูกๆ ช่วยลงไปดูแลหน่อย หลังจากนั้นก็ให้เวลาเขาแก้ปัญหา อย่าไปจี้ถามตลอดเวลา แต่ให้ตกลงกันไว้เลยว่าจะใช้เวลาเท่าไหร่ในการแก้ปัญหานั้นๆ เมื่อถึงเวลาที่นัดกันไว้ค่อยกลับมาคุยกันอีกที


กติกาข้อที่ 2 : “อย่าพูดว่าใครทุ่มเทมากกว่าใคร”

“ผมทุ่มเทให้กับธุรกิจครอบครัวนี้มากกว่าพี่น้องทุกคน”

“ที่ธุรกิจครอบครัวโตขึ้นได้ขนาดนี้ ก็เป็นเพราะผมไม่ใช่หรอ”

“ผมทำเงินให้กับธุรกิจครอบครัวได้มากกว่าใครๆ ทั้งหมด”

ไม่ว่าพี่หรือน้องที่ได้ยินคำพูดเหล่านี้คงจะอดเสียใจไม่ได้ และเมื่อหายจากความเสียใจก็อาจจะรู้สึกโกรธคนที่พูด โกรธที่เขาไม่เห็นความทุ่มเทของเรา โกรธที่เขาพูดเอาดีเข้าตัว แล้วก็อาจจะกลับมาเสียใจอีกว่า ทำไมเขาถึงเปลี่ยนไปไม่เหมือนคนที่เคยเป็น (ในตอนเด็กๆ) วนเวียนกันไปอย่างนี้


เราไม่สามารถวัดว่าใครทุ่มเทมากกว่าใครได้หรอก

การวัดความทุ่มเทของใครคนใดคนหนึ่งเป็นเรื่องที่ยากมาก ยากพอๆ กับการวัดว่าธุรกิจที่ดี (หรือแย่) อย่างนี้เป็นผลงานของใคร! เราจะวัดยังไงว่าพี่ชายที่มาเช้าตรู่กลับค่ำหรือน้องชายที่มาสายกลับเร็วแต่เมื่อถึงบ้านยังนั่งคิดงานต่อ... ว่าใครทุ่มเทกว่ากัน?แล้วใครทุ่มเทกว่าระหว่างน้องที่รับหน้าที่คุมโรงงานกับพี่ที่รับหน้าที่เอ็นเตอร์เทนลูกค้า?

ดังนั้น จึงไม่มีประโยชน์อะไรที่จะพูดถึงสิ่งเหล่านี้นอกจากความสะใจของผู้พูดที่อาจจะอัดอั้นตันใจอะไรบางอย่าง การได้พูดออกมาก็อาจจะทำให้สบายใจขึ้น แต่พี่น้องคนอื่นคงจะต้องช้ำใจกันไปอย่างแน่นอนกับคำพูดเช่นนี้




สิ่งที่พี่น้องควรคุยกันให้ชัดเจน-อย่าคิดเอาเอง

สิ่งที่ผมแนะนำว่าพี่น้องน่าจะคุยกันก่อนที่จะมาถึงจุดนี้มี 3 เรื่อง ได้แก่ 

(1) การแบ่งงานกันระหว่างพี่น้องใครรับผิดชอบอะไร และแต่ละคนคาดหวังอะไรต่อกัน

(2) การทำธุรกิจส่วนตัวของพี่น้องนอกเหนือจากธุรกิจครอบครัว เช่น การลงทุนร่วมกับเพื่อน การซื้อขายหุ้น การค้าที่ดิน ฯลฯ ว่าการใช้เวลาทำสิ่งเหล่านี้กระทบหรือไม่กระทบต่อเวลาที่จะมีให้แก่ธุรกิจครอบครัว

(3) เรื่องผลประโยชน์ส่วนตัวกับผลประโยชน์ส่วนรวม ซึ่งควรมีความชัดเจน ไม่เอามาปะปนกัน หากเป็นผลประโยชน์ส่วนตน สมาชิกแต่ละคนก็มีสิทธิที่จะตัดสินใจได้เองถ้าสิ่งเหล่านั้นไม่ไปกระทบกับสมาชิกคนอื่นๆ แต่ถ้าเป็นผลประโยชน์ส่วนรวมพี่น้องก็ต้องเอามาคุยกันให้ชัดเจน

และต้องไม่ลืมว่าสิ่งที่เราควรพูดมากที่สุดเมื่อยามที่ความสำเร็จมาเยือนก็คือ “เราสำเร็จเพราะเราช่วยกัน”และเมื่อยามผิดพลาดก็ต้องไม่ลืมที่จะร่วมกันรับผิดโดยไม่โยนความผิดไปที่พี่น้องคนใดคนหนึ่ง


กติกาข้อที่ 3 : “เกรงใจกันให้เหมือนไม่ใช่พี่น้องกัน”

“อย่าคิดมาก”

มักเป็นคำพูดที่คุณแม่บอกกับลูกๆ เมื่อมีการกระทบกระทั่งกันในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นพ่อกระทบกับลูก หรือพี่กระทบกับน้อง คุณแม่เข้าใจว่าทุกคนก็ปรารถนาดีต่อกัน ผิดที่ปากนั่นแหละที่บางครั้งก็ไม่เคยไว้หน้าใคร

คนในครอบครัวเดียวกันมักจะใช้คำพูดคำจาที่หลายๆ ครั้ง รุนแรงต่อกันมากกว่าเวลาที่เราคุยกับคนอื่นนอกครอบครัว ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น?

เพราะเรามักจะคิดว่าคนในครอบครัวไม่ต้องเกรงใจกันมากหรอก เพราะรู้จักกันดีอยู่แล้วและก็รู้ว่าเราปรารถนาดีไม่มีอะไร จึงไม่ควรจะไปคิดมากกับคำพูดคำจาต่างๆ หนักเข้าก็มีคำพูดเช่น“อย่าไปเซ็นซิทีฟให้มันมากนัก” กลายเป็นอย่างนั้นไป ซึ่งมันเป็นความคิดที่ผิดอย่างที่สุด!


ยิ่งสนิทกันยิ่งต้องให้เกียรติกัน

ครอบครัวเดียวกันยิ่งสนิทกันยิ่งต้องให้เกียรติกันเสมอไม่ว่าจะต่อหน้าหรือลับหลัง โดยเฉพาะเมื่อเราพูดถึงกันและกันต่อหน้าลูกน้องหรือคนอื่นๆ เพราะเราต้องไม่ลืมวิถีของคนเอเชียในเรื่องของ “หน้าตา” หากคุณทำให้พี่หรือน้องต้องเสียหน้าต่อหน้าคนอื่นบ่อยครั้งเข้าก็ยากที่จะไม่ให้เขารู้สึกอะไรได้ การใช้คำพูดระหว่างกันในครอบครัวเราจึงควรคิดให้มากโดยยึดหลักการใช้คำพูดที่“ถนอมน้ำใจ” กันและกัน เหมือนเวลาที่เราคุยกับคนอื่นนอกครอบครัวเราให้เกียรติคนนอกครอบครัวอย่างไร เราก็ควรให้เกียรติกับคนในครอบครัวอย่างนั้นเช่นกัน

กติกา 3 ข้อที่กล่าวมานี้ต้องถือว่าเป็นแค่จุดเริ่มต้น พี่น้องยังสามารถเพิ่มเติมกติกากันไปได้อีกเพื่อให้เหมาะสมกับสถานการณ์และลักษณะเฉพาะของแต่ละครอบครัว เพื่อให้เกิด“กติกากลาง” ที่จะช่วยให้พี่และน้องยิ่งทำงานด้วยกัน ยิ่งเข้าใจกัน และยิ่งรักกัน เพื่อความเจริญของธุรกิจครอบครัวจากรุ่นสู่รุ่นเป็นไปได้อย่างยั่งยืน


สรุปแนวคิด “กติกา” เมื่อพี่น้องต้องมาทำงานร่วมกัน

ช่วงเวลาที่พี่น้องจะต้องมาสืบทอดธุรกิจครอบครัวร่วมกันนั้นเป็นช่วงเวลาของความท้าทายโดยเฉพาะเมื่อคุณพ่อคุณแม่ไม่ได้อยู่กับพวกเขาแล้ว ใครใหญ่กว่าใคร? ใครต้องเชื่อใคร? การทำงานร่วมกันในสถานการณ์เช่นนี้ จำเป็นอย่างยิ่งที่พี่น้องจะต้องมากำหนด “กติการ่วมกัน” เพื่อป้องกันความขัดแย้งที่อาจจะเกิดขึ้น กติกาอย่างเช่น “การไม่ลัดวงจร” “การไม่เปรียบเทียบว่าใครทุ่มเทมากกว่าใคร” หรือ “การเกรงใจกันให้เหมือนไม่ใช่พี่น้องกัน” จะช่วยป้องกันและลดความขัดแย้งระหว่างพี่น้องไปได้ระดับหนึ่ง และพี่น้องยังสามารถเขียนกติกาอื่นๆ เพิ่มขึ้นระหว่างกันเองในครอบครัวได้อีก เพื่อให้การทำงานร่วมกันเป็นไปอย่างราบรื่น


นวพล วิริยะกุลกิจ

ปัจจุบันเป็นที่ปรึกษาธุรกิจครอบครัว ผู้บริหารสถาบันธุรกิจครอบครัวแห่งเอเชีย (Family Business Asia) และเป็นผู้อำนวยการร่วมของหลักสูตร “Happy Family, Healthy Business” โดยสถาบันธุรกิจครอบครัวแห่งเอเชียและโรงเรียนพัฒนาผู้นำและสร้างสันติธรรม รักสคูล แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับ นวพล ได้ที่ nv@familybusinessasia.com และ Facebook Fanpage: Family Business Asia


 
 
 

ความคิดเห็น



© Family Business Asia
  • Facebook
  • Instagram
  • TikTok
  • Youtube
bottom of page